Χρ. Μυλωνόπουλος: Μείζονα προβλήματα του νέου ποινικού κώδικα

27/08/2019

04/09/2019

Μείζονα προβλήματα του νέου ποινικού κώδικα

Χρίστος Χ. Μυλωνόπουλος*

Ο νέος ποινικός κώδικας, όπως κατ’ επανάληψη έχω τονίσει, ενέχει αρκετά θετικά στοιχεία για τα οποία αξίζει να στηριχθεί. Εμπεριέχει όμως και αστοχίες που αποδυναμώνουν το κύρος και την πειστικότητά του. Πολλές από αυτές επεσήμανα με προηγούμενα σημειώματα και εισηγήσεις με αποτέλεσμα ορισμένες διατάξεις να αποσυρθούν εγκαίρως ή να αντικατασταθούν.

Διαβάστε επίσης: Νέες νομοπαρασκευαστικές επιτροπές για την τροποίηση του νέου Ποινικού Κώδικα και Κώδικα Ποινικής Δικονομίας

Παρέμειναν όμως αρκετά ζητήματα που χρήζουν προσοχής, μερικά εκ των οποίων παρατίθενται στη συνέχεια:

Πρώτο μείζον ζήτημα: «Τιμωρητισμός», εξορθολογισμός ποινών ή έλλειψη ορθού μέτρου; Το (ορθό) αίτημα προς εξορθολογισμό των ποινών δεν σημαίνει ατιμωρησία και η αξίωση για ορθό μέτρο ποινικής καταστολής δεν σημαίνει εκδικητικότητα. Η ταύτιση, επομένως, της κριτικής διατάξεων που οδηγούν σε ατιμωρησία και αμφισβήτηση του κράτους δικαίου με τιμωρητικές αντιλήψεις είναι ολωσδιόλου αδικαιολόγητη. Ας μη λησμονούμε, ότι το δικαίωμα του πολίτη να είναι ασφαλής θεωρείται ατομικό δικαίωμα συνταγματικά κατοχυρωμένο (ατομικό δικαίωμα επί την ασφάλεια) που θεμελιώνει αυτοδυνάμως υποχρέωση του νομοθέτη προς ποινική προστασία (Robbers, Isensee). Γι’ αυτό και ο νομοθέτης δεσμεύεται και ως προς τα κατώτερα όρια της ποινής, υπό την έννοια ότι υφίσταται απαγόρευση της καθόδου της ποινικής προστασίας κάτω από ένα ελάχιστο ανεκτό σημείο (Untermaßverbot). Πολύ περισσότερο η έλλειψη (ή η κατάργηση) ποινικών διατάξεων που δεν εξασφαλίζουν επαρκή προστασία στο δικαίωμα την ασφάλεια μπορεί ακόμη και να θεωρηθεί παραβίαση της ΕΣΔΑ (βλ. τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ Χ&Υ κατά Ολλανδίας και Siliadin κατά Γαλλίας).

Δεύτερο μείζον ζήτημα: Η δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα και η αντίθετη απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου. Όταν, τον Απρίλιο του 2014, καταργήθηκε ο κακουργηματικός χαρακτήρας της παθητικής δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα με το ν. 4254/14, εξερράγη ορυμαγδός διαμαρτυριών αφού με τη διάταξη παραγράφονταν αξιόποινες πράξεις για τις οποίες είχε ήδη ξεκινήσει η δίωξη και συντάραζαν το Πανελλήνιο (επρόκειτο για το «διαβόητο» εδάφιο δ΄ του άρθρ. 263Α του ΠΚ, που επέκτεινε το αξιόποινο και σε όσους ήταν υπάλληλοι σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου στα οποία κατά τις κείμενες διατάξεις μπορούν να διατεθούν από το Δημόσιο, από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου ή από τράπεζες [του δημόσιου τομέα] επιχορηγήσεις ή χρηματοδοτήσεις). Εν όψει της καθολικής εναντίωσης ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης έσπευσε να επαναφέρει άρον άρον τη διάταξη εντός ενός μηνός (με το ν. 4262/10.5.2014).

Σήμερα, 5 χρόνια μετά, ο νέος ΠΚ εισάγει την ίδια ρύθμιση δηλ. καταργεί το αξιόποινο της δωροδοκίας από υπάλληλο νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου με αποτέλεσμα, όπως ήδη έχει γραφεί, να απαλλάσσονται λόγω παραγραφής όσοι είχαν διωχθεί βάσει της ανωτέρω διάταξης. Χωρίς βεβαίως καμία διαμαρτυρία να ακουστεί.

Το φλέγον θέμα, ωστόσο, δεν βρίσκεται εκεί, αλλά σε όσα ακολούθησαν: Το 2014 πολλοί ενδιαφερόμενοι είχαν ισχυριστεί, όπως ήταν φυσικό, ότι εφόσον η κατάργηση του εδαφίου δ΄ είχε ισχύσει έστω και για λίγες ημέρες, εδικαιούντο να τύχουν της ευμενέστερης μεταχείρισης του επιεικέστερου νόμου και να απαλλαγούν (άρθρ. 2 ΠΚ). Τη δυνατότητα αυτή ωστόσο απέκλεισε η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (απόφ. 3/2016, πρόεδρος: Β. Θάνου) η οποία αποφάνθηκε ότι η κατάργηση του εδαφίου δ΄ (δηλ. στην ουσία η ίδια ρύθμιση που εισάγει και ο νέος ΠΚ), είναι αντισυνταγματική διότι καθιερώνει αμνηστία και συνιστά αθέμιτη επέμβαση της νομοθετικής λειτουργίας στην δικαστική. Όμως το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα προκαλείται με το νέο ποινικό κώδικα, αφού με την κατάργηση της εν λόγω διάταξης (του εδαφίου δ΄ του 263Α) απαλλάσσονται τα ίδια πρόσωπα στις ίδιες υποθέσεις για τις οποίες τόσος θόρυβος είχε γίνει όταν καταργήθηκε για πρώτη φορά.

Το ερώτημα που τίθεται επομένως είναι: Πώς θα γίνει ανεκτή η απαλλαγή στις «βαριές» υποθέσεις όταν υπάρχει ήδη αντίθετη απόφαση του Αρείου Πάγου και δη εν Ολομελεία;

Τρίτο μείζον ζήτημα: Αντιφάσεις και ασάφειες. Υπάρχουν αντιφάσεις τόσο μεταξύ του νέου ΠΚ και του νέου ΚΠΔ όσο και μεταξύ του γενικού και του ειδικού μέρους του ΠΚ. Είχα ήδη επισημάνει (χωρίς απήχηση) ότι κατά μεν την ποινική δικονομία αν ο δράστης περιουσιακού εγκλήματος προβεί σε εντελή ικανοποίηση του παθόντος υποβάλλεται σε φυλάκιση 1 έως 2 ετών και δυνατότητα συνδιαλλαγής ή διαπραγμάτευσης ενώ κατά τον ποινικό κώδικα απαλλάσσεται από κάθε ποινή. Έτσι όμως οι διατάξεις για τη διαπραγμάτευση στερούνται παντελώς νοήματος! Επίσης: στο ειδικό μέρος του ΠΚ προβλέπεται ότι για να απαλλαγεί ο δράστης λόγω εμπράκτου μετανοίας πρέπει να αποδώσει το αντικείμενο της κλοπής, υπεξαίρεσης κλπ., ενώ στο γενικό μέρος ορίζεται ότι αρκεί η σοβαρή προσπάθεια του δράστη να αποδώσει το υλικό αντικείμενο της πράξης, έστω δηλ. και αν εν τέλει δεν καταφέρει να το αποδώσει (άρθρ. 44). Επίσης οι διατάξεις 370Β παρ. 1 και 370Δ παρ. 2 είναι όμοιες πλην η μία απειλεί φυλάκιση έως 2 έτη ή χρηματική ποινή και η άλλη φυλάκιση μέχρι 5 έτη!

Τέταρτο μείζον ζήτημα: Αποδυνάμωση ειδικών διατάξεων σχετικών με το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών: Στο νέο ΠΚ η κατάρτιση ομάδας με σκοπό την κατασκευή εκρηκτικών που αποβλέπει μόνο σε υλικές ζημίες και διασπορά τρόμου χωρίς προσβολή της ζωής κλπ. ή οικονομικό όφελος δεν συνιστά εγκληματική οργάνωση (ούτε καν συμμορία -βλ. άρθρ. 187 νέου ΠΚ) αλλά βαρύ πλημμέλημα (δηλ. ο δράστης μπορεί να φυλακιστεί από 3 μήνες και 18 ημέρες έως έξη μήνες και στη συνέχεια να ζητήσει κοινωφελή εργασία). Ομοίως η πρόκληση σε τέλεση πλημμελήματος ή κακουργήματος προϋποθέτει αμοιβή! Δηλ. όποιος προκαλεί άλλον να τελέσει πλημμέλημα από ιδεολογία (χωρίς να προσφέρει αμοιβή-περίπτωση Ρουβίκωνα) δεν καθίσταται αξιόποινος.

Αυτά και άλλα πολλά που κατά καιρούς επισημαίνονται θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στις εργασίες για την αναμόρφωση του νέου ποινικού κώδικα. Γνώμονας θα πρέπει να είναι η κατίσχυση του κράτους δικαίου και η ενδυνάμωση της κοινωνικής ειρήνης. Οποιαδήποτε σύνδεση με πολιτικές, υπερασπιστικές ή άλλου είδους σκοπιμότητες απομακρύνει την προσπάθεια από τον σημαντικό αυτό στόχο.

Ο Χρίστος Μυλωνόπουλος είναι Καθηγητής Ποινικού Δικαίου, Ποινικής Δικονομίας και Διεθνούς Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών (Salzburg) και του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής των Ελλήνων, ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκού και Διεθνούς Ποινικού Δικαίου. Διετέλεσε Επισκέπτης Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και πρόεδρος ή μέλος πολλών νομοπαρασκευαστικών επιτροπών.

Σύνδεση στο Lawspot

Enter your e-mail address or username.
Enter the password that accompanies your e-mail.
Ξεχάσατε τον κωδικό σας;
logo

Δεν έχετε λογαριασμό;

Μπορείτε να εγγραφείτε στο Lawspot ανεξαρτήτως ιδιότητας, ως δικηγόρος, συμβολαιογράφος ή και απλός χρήστης, συμπληρώνοντας τη σχετική φόρμα εδώ.

Αν είστε δικηγόρος, με την εγγραφή σας στο Lawspot.gr κερδίζετε σημαντικά οφέλη. Δείτε αναλυτικές πληροφορίες εδώ.